Bạn không cần biết hôm nay nên dạy bé bài gì mới có thể chơi cùng. Một tiếng đáp lại tiếng ê a, một lần chờ bé chạm vào sách, hoặc một vật được đưa qua lại đã là khởi đầu. Trong năm đầu, đồ chơi thay đổi nhưng nguyên tắc đáng giữ khá đơn giản: theo điều bé chú ý, tạo cơ hội thử và dừng khi bé cần nghỉ. Các giai đoạn dưới đây là gợi ý, không phải hạn nộp bài.
Đọc nhanh: điều đáng nhớ
- 01
Chơi tốt có lượt của bé, không chỉ có người lớn biểu diễn.
- 02
Nằm sấp chỉ khi thức và được quan sát; giấc ngủ luôn theo hướng dẫn an toàn.
- 03
Theo khả năng thực tế; lo ngại phát triển cần được trao đổi, không giải bằng tập nhiều hơn.
Chọn phần muốn đọc
Những tháng đầu: để khuôn mặt trở thành đồ chơi
Khi bé tỉnh và dễ chịu, ngồi gần để bé có thể nhìn mặt bạn. Nói một câu ngắn rồi chờ; đáp lại âm thanh hoặc nét mặt mà bé đưa ra, thay vì nói liên tục. UNICEF mô tả tương tác qua lại như một cách hỗ trợ giao tiếp sớm. Không cần yêu cầu bé cười theo ý mình. Mắt nhìn đi chỗ khác hoặc sự im lặng có thể là lúc cuộc chơi cần bớt kích thích.
Một trò NIMO gợi ý là cuộc chào buổi sáng: nói chào, chờ, rồi lặp lại tiếng bé vừa phát ra một cách nhẹ nhàng. Chỉ cần vài lượt khi bé còn hứng thú. Người chăm có thể dùng ngôn ngữ mình nói tự nhiên nhất, không cần chuyển sang lời thoại trên ứng dụng. Điều đáng chú ý là người lớn có nghe và đáp lại bé, chứ không phải bài hát có đủ tính giáo dục hay không.
Sàn chơi và nằm sấp: cơ hội, không phải cuộc thi chịu đựng
NICHD định nghĩa nằm sấp chơi là lúc bé thức và có người quan sát. Nó giúp bé luyện nhóm cơ và vận động, nhưng không phải tư thế ngủ. Dọn một vùng sàn chắc, sạch, không có vật nhỏ hay mép cao; đặt mình ở gần ngang tầm nhìn. Bắt đầu bằng khoảng ngắn phù hợp, tăng dần theo khả năng và lời khuyên riêng nếu bé có bệnh lý hoặc sinh non.
Thử đặt một món an toàn gần phía trước để bé nhìn và với, không liên tục kéo nó ra xa mỗi khi bé sắp chạm. Nếu bé mệt, bế lên hoặc đổi hoạt động; không cần giữ lại để đủ thành tích. Khi bé ngủ gật, chuyển sang chỗ ngủ phù hợp và đặt nằm ngửa. Một lần chơi ngắn dễ chịu có thể lặp lại, còn cuộc vật lộn kéo dài thường chỉ làm cả hai mất hứng.
Khi bắt đầu với và cầm: cho một điều để khám phá
Trong giai đoạn bé ngày càng với và cầm nhiều hơn, một sách vải bền hoặc đồ chơi phù hợp tuổi có thể đủ cho một lượt. Đưa ở vị trí bé nhìn thấy và có thể thử chạm. UNICEF gợi ý khám phá sách, vật liệu và đồ vật an toàn; không cần cùng lúc bật đèn, nhạc và chuyển ba món trước mặt. Bé có thể muốn nghiên cứu chính món đang cầm.
Có thể làm trò chọn trang: giữ sách chắc, mở một trang, mô tả một hình rồi chờ tay bé chạm. Nếu bé đưa sách vào miệng, dùng món được thiết kế phù hợp và còn nguyên vẹn; sách của anh chị có miếng rời không tự thành đồ chơi sơ sinh. Trò này không phải bài kiểm xem bé biết con vật nào. Đọc cùng lúc này cũng có thể là nhìn một hình thật lâu.
Giữa năm đầu: tiếng động, đồ vật và lượt của bé
Khi bé giữ tư thế và thao tác tốt hơn, cho khám phá một bát nhựa chắc hoặc đồ chơi lớn không có bộ phận nhỏ, dưới giám sát. Bạn gõ nhẹ một lần, dừng và xem bé có muốn đáp không. Không cần cầm tay bé làm cho đúng nhịp. Nếu bé chỉ xoay cái bát và nhìn đáy, đó cũng là điều đang thu hút bé, không phải chơi sai hướng dẫn.
NIMO gợi ý thay một yếu tố mỗi lần: cùng chiếc bát nhưng đặt vật lớn an toàn vào, hoặc dùng giọng mô tả vào và ra khi bạn làm mẫu. Tránh tự làm chai cảm giác bằng hạt nhỏ chỉ vì trông đơn giản; nắp bung có thể tạo nguy cơ. Món nhà có sẵn chỉ thích hợp nếu vật liệu, độ bền và cấu tạo thực sự an toàn cho việc bé sẽ làm với nó.
Cuối năm đầu: tìm, đưa, cho vào và lấy ra
UNICEF đề xuất trò tìm đồ được che và đáp lại cử chỉ của trẻ. Bạn có thể che một phần đồ chơi lớn bằng khăn đang giữ trong tay, hỏi đâu rồi và để bé tự tìm nếu muốn; cất khăn sau khi chơi. Khi bé đưa đồ, nhận và đưa lại thay vì luôn lấy mất. Những hành động nhỏ tạo một cuộc trao đổi có phần tham gia thật của bé.
Chọn đồ chơi theo kỹ năng hiện có, không ép bé đứng hoặc đi để trò trông giống của trẻ khác. Trẻ có hạn chế vận động vẫn có thể chọn bằng ánh nhìn, chạm với hỗ trợ phù hợp hoặc đáp bằng âm thanh. Nếu một trò cần điều chỉnh tư thế hay thiết bị hỗ trợ, hỏi chuyên viên đang theo bé. Mục tiêu là tham gia, không phải tạo ra cùng một động tác ở mọi em bé.
Không để chơi trở thành lịch làm việc của cả nhà
WHO ưu tiên vận động và tương tác thay cho thời gian thụ động kéo dài trước màn hình hoặc bị giữ trong ghế. Điều đó không đòi hỏi người lớn tổ chức hoạt động liên tục. Một khoảng sàn an toàn, vài món phù hợp và người đang chú ý có thể đủ. Ngủ, bú và nghỉ không phải những việc chen ngang tiến độ học; chúng là phần của ngày sống cùng bé.
Nếu người chăm mệt, chọn trò dùng giọng nói hoặc cùng nhìn sách thay vì bày một hoạt động khó dọn. Có thể chia một thói quen riêng cho từng người: người thay tã hát một câu, người đón bé sau ngủ chơi đáp tiếng. Không ai cần làm mọi trò trong bài này trong một ngày. Một kho ý tưởng hữu ích khi có thể chọn, không phải khi nó thêm nghĩa vụ.
Quan sát mà không biến bé thành dự án
Một trò bé không thích hôm nay chưa nói lên chậm phát triển. Nhưng nếu có lo ngại về nghe, nhìn, vận động, tương tác hoặc mất kỹ năng đã có, trao đổi với bác sĩ thay vì tăng số bài tập. Ghi ví dụ cụ thể từ sinh hoạt sẽ giúp buổi nói chuyện: bé thường làm gì, điều gì đã thay đổi, trong hoàn cảnh nào. Không cần một đoạn phim hoàn hảo mới được hỏi.
Điều đáng mang theo cuối năm đầu không phải số bộ đồ chơi đã dùng hết, mà là hiểu hơn cách bé mời bạn tham gia: một ánh nhìn, tiếng gọi, bàn tay đưa vật. Chơi không cần luôn có mục tiêu đo được mới có giá trị. Khi bạn nhận ra lời mời đó và đáp lại, hai người đã có một điều chung để khám phá, ngay trong căn nhà mình đang sống.
Việc bạn có thể làm ngay
- Dọn một vùng sàn và chọn một món phù hợp trước khi bắt đầu.
- Thử một lượt nói rồi chờ bé đáp.
- Đưa điều lo ngại cụ thể vào lần tư vấn, không biến thành lịch luyện thêm.
Từ hướng dẫn đến nơi bạn cần
NIMO đã kiểm tra thông tin thế nào?
NIMO tự viết bài cho người đang sống tại Việt Nam, rồi kiểm tra các thông tin quan trọng bằng những nguồn chính thức bên dưới. Nguồn giúp bạn kiểm tra lại thông tin, nhưng không thay cho việc đi khám.
Thông tin sức khỏe chung · Đối chiếu nguồn chính thứcNếu có triệu chứng hoặc cần quyết định điều trị, hãy hỏi nhân viên y tế phù hợp.NIMO sẽ kiểm tra lại vào · 5 thg 12, 2026
